محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
305
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
ترپك « 1 » - [ بباى فارسى . به وزن چربك ] ترف باشد كه قراقروت نيز گويند . كذا فى الفرهنگ . مثالش مولوى معنوى گويد « 2 » : بيت چو نوشيدم ز تتماجش فرو كوبيد چون سيرم * چو ترپك رو ترش كردم كزان شيرين بريدستم معرب آن طربق است . تاوتك - معنى هر دو تا باشد « 21 » . مثالش شاعر گويد : بيت بيك تا و گر بيشتر تاوتك * كه باشد كه بيشى بود گاه تك تارك - ميان سر باشد « 22 » مثالش ناصر الدين گويد : شعر « 3 » خلعت شاه مبارك بادت * تاج اقبال بتارك بادت تمرقزك - [ بفتح تا و قاف و زاء معجمه و كسر ميم و سكون راى مهمله ] قرآن مجيد باشد . و در مؤيد اين لغت را از فرهنگ قواس نقل كرده . مثالش عميد لويكى « 4 » گويد : شعر بر فلك رسالتش راهروان شرع را * هر يك از اين چهار ركن آيتى از تمرقزك توك - [ بضم تا ] يك دسته موى و پشم . و موى پيشانى اسب را گويند . كذا فى التحفة « 23 » . تبوراك - دف باشد . شاعر گويد « 24 » : شعر آن خر پدرت بدشت خاشاك زدى * مامات دف و « 5 » دو رويه چالاك زدى اين بر سر گورها تبارك « 25 » خواندى * و ان بر در خانهها تبوراك زدى و در تحفه بتوراك آمده [ بتقديم باء بر تاء ] اما از اين رباعى بخاطر مىرسد كه تبوراك اصح است بواسطهء مناسبت تبارك . و در فرهنگ بمعنى طبلكى كه زراع براى رماندن مرغان دارند و بمعنى غربال و بمعنى طبقى بزرگ كه تبنگ نيز مىگويند نيز آمده . تاپاك - [ بباى فارسى ] بيقرارى و اضطراب باشد . مثالش امير خسرو گويد : بيت تا پاك جان از حد گذشت افتادگان را بر درت * بر نيم بسمل كشتگان دستوريى ده تاز را « 6 » ترك - [ به وزن برگ ] گذاشتن باشد به عربى و به فارسى حصهء از كلاه . مثال معنى دوم امير خسرو گويد در مدح پيرش : بيت داده بهر سر « 7 » كله چرخ ساى * ترك ازو بوده و زه از خداى و بتكلف معنى اول نيز ازين بيت مىتوان فهميد . و بمعنى خود عربيست . و [ بفتح را ] نام
--> ( 1 ) « س » : تربك . ( 2 ) كلمه از « ب » است . ( 3 ) كلمه از « ن » است . ( 4 ) « س » : لوبكى . ( 5 ) در « س » واو نيست . ( 6 ) « س » : ناز را . ( 7 ) « ب » : سه ؛ « ن » : يك . ( 21 ) يعنى : هر دو بمعنى « تا » ست يعنى فرد و تنها . ( 22 ) در برهان بمعنى هر چيز كه در جنگ بر سر گذارند چون كلاه خود و غيره نيز آمده است . ( 23 ) در برهان بمعنى چشم نيز آمده و معنى منقول در متن تركيست . ( 24 ) شعر منسوب به رودكى است . ( 25 ) اشارت به آخرين آيه از سورهء الرحمن ( 55 ) .